W praktyce wielu rodziców nie wie, jak wygląda wysłuchanie dziecka w trakcie sprawy rodzinnej i od jakiego wieku dziecko może zostać wysłuchane przez sąd.
Poniżej wyjaśniam, jak to wygląda w praktyce.
Kiedy sąd wysłuchuje dziecko?
Zasadą polskiego kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jest branie pod uwagę stanowiska dziecka w ważniejszych sprawach dotyczących jego osoby lub majątku. W toku postępowania przed sądem rodzinnym i opiekuńczym umożliwienie dziecku wypowiedzenia się w kwestii własnej sprawy, czy to przykładowo dotyczącej kontaktów z rodzicem, czy rozstrzygnięcia o miejscu zamieszkania, następuje poprzez jego wysłuchanie. Wysłuchanie małoletniego służy poznaniu przez sąd preferencji dziecka co do rozstrzygnięcia sprawy.
Od ilu lat dziecko może być wysłuchane?
Polskie prawo nie przewiduje dolnej ani górnej granicy wieku. Podstawą prawną określającą zasady wysłuchania małoletniego dziecka jest przepis art. 576 § 2 k.p.c. Stosowanie do jego treści, wysłuchanie dziecka przeprowadza się, jeżeli pozwala na to jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości. Rozsądne życzenia dziecka są brane pod uwagę w miarę możliwości. Wysłuchanie odbywa się poza salą posiedzeń sądowych.
Jak wygląda wysłuchanie dziecka w praktyce?
Wysłuchanie dziecka w sądzie rodzinnym odbywa się poza salą rozpraw, w warunkach dostosowanych do jego wieku i dojrzałości. Sędzia wraz z dzieckiem udaje się do tzw. Niebieskiego Pokoju, ewentualnie innego pomieszczenia, które zapewnia poczucie bezpieczeństwa oraz swobodę wypowiedzi. Obecnie standardem jest to, że wysłuchanie odbywa się w stroju cywilnym sędziego, bez utrwalania tej czynności za pomocą sprzętu audiowizualnego, czy też bez spisywania protokołu.
Jak można dowiedzieć się, co powiedziało dziecko podczas wysłuchania?
Z przebiegu wysłuchania sporządza się jedynie notatkę, która odzwierciedla jego przebieg. Notatka jest składana do akt sprawy. Z jej treścią można zapoznać się poprzez dostęp do akt sprawy. Każda ze stron ma prawo do wglądu w akta sprawy- po wcześniejszym umówieniu terminu w czytelni sądu.
Czy rodzice są obecni podczas wysłuchania dziecka?
Wysłuchanie zasadniczo odbywa się bez obecności rodziców.
Jak to jest w praktyce ?
Bardzo skąpe uregulowanie od strony prawnej wysłuchania dziecka powoduje liczne rozbieżności w zakresie stosowania tej instytucji. Z własnego doświadczenia mogę wskazać, że wysłuchania dziecka przeprowadzane są w skrajnie różny sposób. Najbardziej drastyczny przypadek, wysłuchania przeprowadzonego na sali sądowej, w trakcie posiedzenia, przez sędziego w stroju urzędowym, przy obecności stron oraz ich pełnomocników był z pewnością wyrazem nieudolności w skorzystaniu z tej instytucji. Jeśli dodać do tego brak odpowiedniego podejścia psychologicznego ze strony sądu i dosyć napastliwą postawę, to można wyobrazić sobie jak przykre było patrzenie na łzy dziecka. Tak skrajna sytuacja zdarzyła się mi przez kilkanaście lat mojej praktyki adwokackiej jedynie raz.
Raczej spotkają się Państwo z sytuacją zgoła odmienną. W praktyce wysłuchanie odbywa się tak, że sędzia prosi rodzica o przyjście do sądu z dzieckiem i poczekanie pod niebieskim pokojem. O wyznaczonej godzinie sędzia i dziecko udadzą się do pokoju celem wysłuchania, a obydwoje rodzice zostaną poproszeni o poczekanie pod salą sądową. Niejednokrotnie dziecko w ogóle nie będzie miało świadomości, że spotyka się i rozmawia z sędzią, a stopień obciążenia emocjonalnego związanego z wizytą w sądzie będzie zależał od zachowania rodziców. To nerwowość dorosłych generuje u dzieci stres.
Elementem skutecznego i właściwego wysłuchania jest należyte przygotowanie się do niego przez sąd. Cennym wsparciem w odpowiednim przeprowadzaniu dowodu z wysłuchania małoletniego są zalecenia i wytyczne opracowywane przez fundacje oraz organizacje działające na rzecz praw dzieci. Z godnych polecenia publikacji mogę wskazać tą, która została opracowana przez Fundację Dzieci Niczyje. Do zapoznania się znajdziecie ją pod linkiem: „Jak zorganizować wysłuchanie dziecka w trybie art. 216 1 oraz 576 § 2 KPC”.
Muszę obalić błędne przekonanie, że wysłuchanie małoletniego jest kluczowym dowodem przeprowadzanym przez sąd rodzinny. W praktyce wysłuchanie małoletniego nie odbywa się tak często jak można by przypuszczać. O wiele częściej spotykamy się z formą pośredniego poznania stanowiska dziecka, czy to za pośrednictwem opinii OZSS, czy też sprawozdania kuratora, a zwłaszcza gdy mamy do czynienia z dziećmi poniżej 13 roku życia. Chociaż prawo nie przewiduje żadnej granicy wieku dla możliwości przeprowadzenia wysłuchania małoletniego, to doświadczenie wskazuje, że sądy skłonne są o wiele częściej korzystać z bezpośredniej rozmowy w przypadku dzieci starszych, natomiast w przypadku najmłodszych chętniej posiłkują się pośrednimi dowodami. Zdarza się, że wysłuchanie jest przeprowadzane przy obecności psychologa. Ten sposób jest zdecydowanie rekomendowany w przypadkach sporów rodzicielskich charakteryzujących się wikłaniem dziecka w konflikt. Udział profesjonalisty pomoże w prawidłowym ocenieniu zachowania oraz oczekiwań dziecka.
adwokat Joanna Szewczyk- Stępień
Jeżeli masz sprawę o kontakty z dzieckiem albo ograniczenie władzy rodzicielskiej i nie wiesz, czy sąd wysłucha dziecko – możesz się ze mną skontaktować. Jeśli nurtują Państwa jeszcze inne kwestie dotyczące przebiegu wysłuchania małoletnich przed sądem bądź pozostałych aspektów prowadzenia spraw rodzinnych zawsze możecie je skonsultować podczas spotkania w Kancelarii.
Aby poradzić się w sprawie rodzinnej możemy spotkać się w biurze Kancelarii w Krakowie, ale również w Gorlicach, czy w Nowym Sączu. Wiele konsultacji odbywamy także telefonicznie lub poprzez Whatsapp, dzięki czemu jesteśmy dostępni dla naszych klientów z całej Polski i zagranicy, niezależnie od ich miejsca zamieszkania. Nasi prawnicy specjalizują się w prawie rodzinnym (sprawy o rozwód, kontakty z dziećmi, alimenty, władzę rodzicielską, podział majątku), a także w sprawach przeciwko nieletnim.
Kancelaria Adwokacka Szczurek Szewczyk- Stępień w Krakowie
Telefon: +48 792 276 360 e-mail: szewczyk-stepien@adwokat-krakow.com
